Köprü diyodun uçları: +, − ve ~
Her köprü diyodun dört ucu vardır: alternatif akımın girdiği iki ~ (bazen "AC" yazar) ucu, doğru akımın çıktığı + ve − uçları. İçeride iki diyot eksi uçtan iki ~ ucuna, iki diyot da ~ uçlarından artı uca doğru bağlıdır. Ölçümün mantığı bu dört diyodu tek tek kontrol etmektir.
Uçlar kılıfa göre nasıl bulunur?
- Tarak tip (KBU, GBU, KBL, KBP, RS): Uçlar tek sıradadır ve gövdede her bacağın üstünde işareti yazar. Çoğunda sıra
+ ~ ~ −şeklindedir ve + ucu gövdedeki pahlı (kesik) köşenin tarafındadır. - Masa tipi (KBPC): Kare metal kasada dört faston ya da tel uç vardır. + ucu gövdede işaretlidir; − ucu onun çaprazındadır, iki ~ ucu da diğer çaprazda yer alır.
- Yuvarlak, DIP ve SMD (W10M, DB107, MB10S): Gövdedeki + ve ~ işaretlerine ya da üreticinin bacak şemasına bakın.
Ölçüme hazırlık
- Devrenin enerjisini kesin ve filtre kondansatörlerinin boşalmasını bekleyin.
- Köprüyü devreden sökün ya da en az iki bacağını kaldırın. Devredeki trafo sargısı, kondansatör ve diğer parçalar ölçümü yanıltır.
- Multimetreyi diyot kademesine (diyot sembolü) alın. Kırmızı prob V/Ω girişinde, siyah prob COM girişinde olsun.
- Probları birbirine dokundurun: sıfıra yakın bir değer ve bip sesi probların sağlam olduğunu gösterir.
Diyot kademesinde ölçüm tablosu
Aşağıdaki ölçümleri sırayla yapın. Diyot kademesinde ekranda görünen değer, diyodun iletim yönündeki gerilim düşümüdür; OL (bazı cihazlarda yalnızca "1") iletim olmadığını gösterir ve ters yönde görmeniz gereken budur.
| Kırmızı prob | Siyah prob | Sağlam köprüde |
|---|---|---|
| − | ~ (her iki uç ayrı ayrı) | 0,4–0,7 V (tek diyot iletimde) |
| ~ (her iki uç ayrı ayrı) | + | 0,4–0,7 V (tek diyot iletimde) |
| − | + | 0,8–1,2 V (iki diyot seri) |
| ~ (her iki uç ayrı ayrı) | − | OL (iletim yok) |
| + | ~ (her iki uç ayrı ayrı) | OL (iletim yok) |
| + | − | OL (iletim yok) |
| ~ | ~ (iki yönde) | OL (iletim yok) |
Değerler multimetreye ve köprünün akım sınıfına göre değişir. Ölçüm akımı küçük olduğu için KBPC5010 gibi yüksek akımlı köprülerde değerler aralığın alt ucuna yakın çıkabilir. Asıl ölçüt, dört diyodun birbirine yakın değer göstermesi ve bütün ters ölçümlerin OL olmasıdır.
Arıza belirtileri
- İki yönde de sıfıra yakın değer ve bip: kısa devre. Köprü arızalıdır ve genellikle sigortayı attırır; en sık görülen arıza budur.
- İletim yönünde de OL: o koldaki diyot kopuktur. Köprü yarım dalga çalışır; yük altında çıkışta dalgalanma artar, parçalar ısınır.
- İki yönde de değer (ör. iletim yönünde 0,3 V, ters yönde 1,5 V): kaçak var. Köprü yük altında ısınır; değiştirin.
- Dört diyot arasında belirgin fark: biri diğerlerinden çok farklıysa köprü şüphelidir; değiştirmek en güvenlisidir.
- Gövdede çatlak, yanık izi ya da kabarma: ölçüm ne gösterirse göstersin değiştirin.
Devre üzerinde ölçüm yapılabilir mi?
Enerjisi kesilmiş devrede yapılan ölçüm fikir verir; ama paralel bağlı parçalar yüzünden düşük değerler yanıltıcı olabilir. Şüphe varsa köprüyü sökerek ölçün. Şebeke gerilimine doğrudan bağlı devrelerde enerji altındayken köprü uçlarında ölçüm yapmayın.
Yerine takarken: seçim ve montaj
- Yeni köprünün akım (A) ve ters gerilim (V) değeri eskisine eşit ya da daha yüksek olmalıdır. Kodda bu değerler genellikle yazılıdır: KBPC5010 50 A / 1000 V, GBU810 8 A / 1000 V, KBL410 4 A / 1000 V. Sondaki "10" çoğu kodda 1000 V sınıfını gösterir.
- Yüksek akımlı köprülerin (KBPC, KBU, GBU) gövdesini termal macunla soğutucuya vidalayın. Akım taşıyan bir köprü soğutucusuz hızla ısınır.
- + ve − uçlarını karıştırmayın: çıkış kutuplarını ters bağlamak, çıkıştaki elektrolitik kondansatörü ve beslenen devreyi bozar.
Tarak tip, masa tipi ve SMD köprü seçenekleri için köprü diyotlar kategorisine; ayrı diyotların ölçümü için diyot nasıl ölçülür rehberine bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Köprü diyot kaç volt göstermeli?
Diyot kademesinde iletim yönündeki her ölçüm genellikle 0,4–0,7 V arasıdır; eksi uçtan artı uca iki diyot seri olduğu için 0,8–1,2 V civarı okunur. Ters yönlerde OL görünmelidir. Değerler multimetreye ve köprünün akım sınıfına göre biraz değişir; önemli olan dört diyodun birbirine yakın değer göstermesidir.
Köprü diyot neden kısa devre olur?
En sık nedenler aşırı akım (çıkışta kısa devre ya da anma akımı düşük köprü), şebekeden gelen gerilim darbeleri ve yetersiz soğutmadır. Arızalı köprüyü değiştirmeden önce çıkıştaki kondansatörü ve yükü de kontrol edin; aksi hâlde yeni köprü de bozulabilir.
Köprü diyot yerine dört ayrı diyot kullanılabilir mi?
Evet. Dört doğrultucu diyotla aynı devre kurulabilir: küçük akımlarda 1N4007 (1 A), daha yüksek akımlarda 1N5408 (3 A) ya da 6A10 (6 A) gibi. Diyotların akım ve gerilim değeri köprününkinden düşük olmamalı, yüksek akımda soğutma düşünülmelidir.
KBPC5010 ne demek?
KBPC, kare metal kasalı (masa tipi) köprü diyot ailesidir. 50 rakamı 50 A akımı, sondaki 10 ise 1000 V ters gerilim sınıfını gösterir. Aynı ailede KBPC3510 35 A, KBPC1010 10 A'lik modeldir.