Triyak Nasıl Ölçülür?

Triyakın uçları: A1, A2 ve G

Triyakın üç ucu vardır: iki ana uç A1 (MT1, T1) ve A2 (MT2, T2) ile tetikleme ucu G (gate). Yük akımı A2 ile A1 arasından geçer; gate ise A1'e göre verilen küçük bir akımla triyakı iletime sokar.

Bacaklar nasıl okunur?

• TO-220AB (ST BTA/BTB serisi): Yazılı yüz size dönük, bacaklar aşağıda iken soldan sağa 1 = A1, 2 = A2, 3 = G. Örnekler: BTA16-600BW, BTB16-600BW.
• BT136 / BT137 (TO-220): 1 = T1, 2 = T2, 3 = gate. Bunlar hassas gate'li parçalardır: BT136-600E (4 A), BT137-600E (8 A).
• TO-3P: A1, A2 ve G bacakları vardır; örneğin BTA41-800B (40 A).
• RD91 (vidalı uçlu gövde): BTA40-700B gibi parçalarda uçlar vidalıdır; hangisinin A1, A2 ve G olduğunu gövdedeki işaretten ya da veri sayfasından kontrol edin.

Sıra yaygındır ama her üretici için aynı olmak zorunda değildir; emin değilseniz veri sayfasına bakın.

BTA ve BTB: kulak yalıtımı

ST adlandırmasında BTA serisinin metal kulağı gövdeden yalıtılmıştır. BTB serisinde ise kulak iç yapıda A2'ye bağlıdır; şebeke devrelerinde kulak da gerilim altındadır. BTB'yi soğutucuya bağlarken soğutucu yalıtılmış değilse yalıtkan pul ve burç kullanın. Akım taşıyan triyakı termal macunla soğutucuya vidalayın.

Ölçüme hazırlık

1. Devrenin enerjisini kesin ve fişi çekin.
2. Triyakı devreden sökün; paralel parçalar ölçümü bozar.
3. Multimetreyi direnç (Ω) kademesine alın. Probları birbirine dokundurup sıfıra yakın değer okuduğunuzu doğrulayın.

Direnç kademesinde ölçüm tablosu

Her uç çiftini probları değiştirerek iki yönde ölçün. OL (bazı cihazlarda yalnızca "1") çok yüksek direnç, yani iletim olmadığını gösterir.

G–A1 direnci parçaya ve multimetreye göre değişir; kabaca onlarca ohm ile birkaç yüz ohm arası okuma normaldir. Sıfıra çok yakın bir okuma şüphelidir.

Tetikleme testi: lamba ile

Statik test triyakın tetiklenip tetiklenmediğini göstermez. Bunun güvenli yolu düşük gerilimli bir lamba devresidir.

Gerekenler

• 12 V doğru akım besleme (akü ya da adaptör)
• 12 V, 5–21 W lamba (araç ampulü gibi)
• 100–220 Ω bir direnç ve birkaç kablo

Adımlar

1. Besleme artısını lambaya, lambanın öteki ucunu triyakın A2ucuna bağlayın. A1'i besleme eksisine bağlayın. Lamba yanmıyor olmalıdır.
2. Gate ucuna direnci seri bağlayıp direncin öbür ucunu A2'ye kısa süre dokundurun. Lamba yanmalıdır.
3. Gate kablosunu çektiğinizde lamba yanık kalmalıdır. Doğru akımda triyak, içinden akım aktığı sürece iletimde kalır; 5 W'lık 12 V lamba yaklaşık 0,4 A çeker ve bu akım tutma akımının çok üzerindedir.
4. Beslemeyi kesin; lamba söner.
5. Beslemeyi ters çevirin (A2 eksiye, A1 artıya) ve aynı şekilde gate'i direnç üzerinden A2'ye dokundurun. Lamba bu yönde de yanıp kalmalıdır; böylece iki polaritede de tetiklenme doğrulanır.

Gate darbesi vermeden lamba yanıyorsa triyak kısa devre ya da kaçaklıdır.

Ohmmetreyle tetikleme

Yalnızca BT136-600E ve BT137-600E gibi hassas gate'li küçük triyaklarda (gate tetikleme akımı en çok 10 mA) ve multimetre yeterli akım veriyorsa denenebilir. BTA16-600B gibi standart tiplerde tetikleme akımı yaklaşık 50 mA'e kadar çıkar; bunlar için lamba testi gerekir.

Arıza belirtileri

• A2–A1 düşük ya da sıfıra yakın: kısa devre. Yük sürekli çalışır; en sık görülen arıza budur.
• G–A1 OL: gate kopuktur, triyak tetiklenmez.
• G–A1 sıfıra yakın: gate bağlantısı hasarlı olabilir.
• Statik testi geçiyor, lamba testinde tetiklenmiyor: parça zayıf ya da hasarlıdır; değiştirin.
• Gövdede çatlak ya da yanık izi: ölçüm ne gösterirse göstersin değiştirin.

Şebeke gerilimi ve güvenlik

220 V AC üzerinde deneme yapmayın; bu yalnızca yetkin kişilerin işidir. Yukarıdaki lamba testi güvenli yöntemdir. Triyak devreleri çoğu zaman bir opto-triyak sürücüyle (MOC3023 sınıfı) tetiklenir; sürücüyü de kontrol etmek için optokuplörler kategorisine bakabilirsiniz.

Yerine takarken

• Yeni triyakın akım (A) ve gerilim (V) değeri eskisine eşit ya da daha yüksek olmalı.
• Gate hassasiyet sınıfına dikkat edin: hassas gate'li parça yerine standart tip takarsanız mevcut sürücü tetikleyemeyebilir.
• BTA mı BTB mi olduğunu kontrol edin; kulak yalıtımı soğutucu bağlantısını etkiler.
• Endüktif yüklerde (motor, trafo) W ekli, snubber gerektirmeyen (komütasyon dayanımı yüksek) tipler genellikle daha uygun davranır.

Seçenekler için triyak kategorisine bakabilirsiniz. İlgili ölçümler için MOSFET nasıl ölçülür, transistör nasıl ölçülür ve köprü diyot nasıl ölçülür rehberleri var. Liste hâlinde ihtiyaçlar için elektronik komponent sayfasını ya da teklif formunu kullanabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Triyak nasıl ölçülür?

Parçayı devreden söküp multimetreyi direnç (Ω) kademesine alın. Gate ile A1 arasında düşük, iki yönde yaklaşık aynı bir direnç; A2–A1 ve A2–G arasında iki yönde OL görmelisiniz. Bu statik testi geçen parçayı düşük gerilimli lamba testiyle iletime sokarak doğrulayın.

Triyak arızası nasıl anlaşılır?

En sık arıza A2–A1 arasının kısa devre olmasıdır; yük sürekli çalışır ve kapatılamaz. Gate–A1 arasında OL okunuyorsa gate kopuktur ve triyak tetiklenmez. Statik testi geçip lamba testinde tetiklenmeyen ya da kendiliğinden iletime geçen parça da arızalı sayılmalıdır.

Triyak nasıl tetiklenir?

Triyak, gate ucuna kısa süreli bir akım darbesi verilerek tetiklenir; iletime geçtikten sonra A2–A1 akımı tutma akımının altına inene kadar iletimde kalır. Bu parçalarda gate tetikleme akımı modele göre kabaca 10–50 mA arasındadır. Test için 12 V gerilimde, gate'i 100–220 Ω dirençle A2'ye kısa süre dokundurmak güvenli bir yöntemdir.

Multimetre ile triyak tetiklenebilir mi?

Yalnızca BT136-600E ve BT137-600E gibi hassas gate'li küçük triyaklarda (gate tetikleme akımı en çok 10 mA) ve multimetre yeterli akım veriyorsa mümkündür. BTA16-600B gibi standart tiplerde tetikleme akımı yaklaşık 50 mA'e kadar çıkabildiği için lamba testi gerekir. Sonuç multimetreye ve parçaya göre değişir.

BTA ile BTB arasındaki fark nedir?

ST adlandırmasında BTA'nın metal kulağı gövdeden yalıtılmıştır, BTB'nin kulağı ise A2'ye bağlıdır. BTB kullanan şebeke devrelerinde kulak gerilim altındadır; soğutucu yalıtılmış değilse yalıtkan pul kullanılmalıdır.