Transistör Nasıl Ölçülür, Bacakları Nasıl Bulunur?

Transistörün iki diyotlu modeli

Transistörün üç bacağı vardır: baz (B), kolektör (C) ve emiter (E). Baz ile emiter arasında ve baz ile kolektör arasında birer jonksiyon vardır; ikisi de diyot gibi ölçülür.

• NPN: baz, iki diyodun da anodudur. Kırmızı prob bazdayken emitere ve kolektöre iletim görülür.
• PNP: baz, iki diyodun da katodudur. Siyah prob bazdayken emitere ve kolektöre iletim görülür.

Kolektör ile emiter arasında ise (Darlington gibi özel yapılar hariç) hiçbir yönde iletim olmaz.

Ölçüme hazırlık

1. Devrenin enerjisini kesin ve kondansatörlerin boşalmasını bekleyin.
2. Multimetreyi diyot kademesine alın; kırmızı prob V/Ω girişinde (+), siyah prob COM girişinde (−) olsun.
3. Probları birbirine dokundurun: sıfıra yakın değer ve bip beklenir.
4. Mümkünse transistörü devreden sökün ya da en az iki bacağını kaldırın.

Diyot kademesinde ölçüm tablosu

Aşağıdaki altı ölçümü yapın. OL (bazı cihazlarda yalnızca "1") iletim olmadığını gösterir. Değerler multimetreye ve transistöre göre değişir; güç transistörlerinde okuma 0,4–0,6 V civarına inebilir.

Kısacası NPN'de iletim kırmızı prob bazdayken, PNP'de siyah prob bazdayken görülür.

Bacaklar multimetreyle nasıl bulunur?

1. Üç bacağı A, B ve C diye düşünüp ikişerli, iki yönde deneyin (toplam altı ölçüm).
2. Bazı bulun: aynı probu üzerine koyduğunuzda diğer iki bacağa da iletim gösteren bacak bazdır.
3. Tipi belirleyin: kırmızı prob bazdayken iletim varsa NPN, siyah prob bazdayken iletim varsa PNP'dir.
4. Emiter ve kolektörü ayırın: iki iletim okumasından yüksek olan baz–emiter, düşük olan baz–kolektördür. Fark genellikle küçüktür, bu yüzden aynı cihazla art arda ölçüp karşılaştırın.

Bu ayrım kesin değildir; bazı parçalarda fark çok küçüktür. Sonucu her zaman veri sayfasındaki bacak sırasıyla ya da hFE soketiyle doğrulayın.

hFE soketiyle doğrulama

Çoğu multimetrede bir hFE soketi bulunur. Transistörü NPN ya da PNP sırasına, doğru E, B, C yuvalarına takın; ekranda onlarca ila yüzlerce arasında makul bir kazanç değeri görünür. C ve E ters takılırsa değer çok daha düşük çıkar; bu da size bacakları ayırmanın bir yolunu verir. Kazanç parçaya, akıma ve cihaza bağlıdır; veri sayfasındaki değerlerle birebir örtüşmesi beklenmez.

Darlington transistörler

BDX53C gibi Darlington transistörlerde içeride iki transistör ve dirençler vardır. Bu yüzden:

• Baz–emiter okuması iki jonksiyon yüzünden daha yüksektir, yaklaşık 1,0–1,4 V.
• Dahili dirençler nedeniyle okumalar alışılmış tablodan farklı görünebilir.
• Birçok güç Darlington'unda kolektör–emiter arasında bir diyot da vardır. NPN tipte kırmızı prob emiterde, siyah prob kolektördeyken diyot değeri okunması normaldir, arıza değildir.

Emin olmak için veri sayfasındaki iç şemaya bakın (BDW83D ve MJD122 gibi tiplerde de durum aynıdır).

Yaygın kılıflarda bacak sırası

Aşağıdaki sıralar veri sayfası ön görünüşüne göredir: yazılı yüz size dönük, bacaklar aşağıda, soldan sağa. Üreticiler arasında farklılık olabilir; her zaman ilgili veri sayfasıyla doğrulayın.

Örnekler: BC556B (PNP, TO-92), BD139-16 (NPN) ve BD140-16 (PNP) TO-126, TIP41C (NPN) ve TIP42C (PNP) TO-220, 2SC5200 (NPN) ve 2SA1943 (PNP) TO-3P, BC817-40 (NPN) SOT-23.

Arıza belirtileri

• İki bacak arasında iki yönde de sıfıra yakın değer: kısa devre. En sık kolektör–emiter arasında görülür; aşırı akım ya da ısınma sonucudur.
• İletmesi gereken yönde OL: baz–emiter ya da baz–kolektör jonksiyonu kopmuştur.
• Kolektör–emiter arasında değer (Darlington dışında): kaçak ya da hasar vardır.
• Baz–emiter ve baz–kolektör değerleri çok farklı ya da kararsız:parçadan şüphelenin.

Devre üzerinde ölçüm ve güvenlik

Devrede baz dirençleri, paralel bağlı diyotlar ve diğer jonksiyonlar okumaları değiştirir; bu yüzden devre üzeri ölçüm güvenilir değildir. Şüphede transistörün bir ya da iki bacağını lehimden kaldırın. Ölçümü yalnızca enerji kesikken ve kondansatörler boşalmışken yapın; enerji altında diyot kademesi kullanmayın.

Çeşitli kılıf ve akım sınıfları için transistörler ve MOSFET kategorilerine bakabilirsiniz. Jonksiyonlarını ayrı ölçmek için diyot nasıl ölçülür, MOSFET'ler için MOSFET nasıl ölçülür ve triyaklar için triyak nasıl ölçülür rehberlerine göz atın. Malzeme listeniz için elektronik komponent toptan sayfasına ya da teklif formuna bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Transistör bacakları nasıl bulunur?

Multimetreyi diyot kademesine alın ve üç bacağı ikişerli deneyin. Bir bacağa aynı probu koyduğunuzda diğer ikisine de iletim görüyorsanız o bacak bazdır. Kalan iki bacaktan, baza göre daha yüksek değer okunan emiter, daha düşük okunan kolektördür; kesin doğrulama için veri sayfasına bakın.

NPN PNP nasıl anlaşılır?

Önce bazı bulun. Kırmızı probu baza, siyah probu diğer iki bacağa değdirdiğinizde iletim varsa transistör NPN'dir. İletim siyah prob bazdayken görülüyorsa PNP'dir. Kod da ipucu verir: BC547, BD139 NPN; BC556, BD140 PNP'dir.

Transistör devrede ölçülür mü?

Güvenilir değildir. Baz dirençleri, paralel bağlı parçalar ve diğer jonksiyonlar değerleri değiştirir. Enerjiyi kesip bakmak fikir verir ama şüphede transistörün bir ya da iki bacağını lehimden kaldırarak ölçün. Enerji altındayken ölçüm yapmayın.

Transistör bozuk mu nasıl anlaşılır?

İki bacak arasında, özellikle kolektör ile emiter arasında, her iki yönde sıfıra yakın değer okunuyorsa transistör kısa devredir. İletmesi gereken bir yönde OL okunuyorsa jonksiyon açıktır. Darlington ve diyotlu güç transistörlerinde ise bazı okumalar normal olabilir; veri sayfasındaki iç şemaya bakın.

hFE nedir, nasıl ölçülür?

hFE, transistörün akım kazancıdır. Multimetrelerdeki hFE soketinde transistörü NPN ya da PNP sırasına, doğru E-B-C yuvalarına takarsanız onlarca ila yüzlerce arasında bir değer görürsünüz. Kolektör ile emiter ters takılırsa değer çok daha düşük çıkar. Kazanç parçaya ve cihaza göre değişir.